Κάθε πρωί, σε κάθε γωνιά του πλανήτη, εκατομμύρια άνθρωποι ξεκινούν τη μέρα τους με το ίδιο τελετουργικό: ένα φλιτζάνι καφέ. Πίσω όμως από αυτή την καθημερινή συνήθεια κρύβεται ένα ταξίδι αιώνων, γεμάτο θρύλους, απαγορεύσεις, λαθρεμπόριο και, φυσικά, πολλή αγάπη. Ας το πάρουμε από την αρχή.
Ένας βοσκός και οι «χορευτικές» κατσίκες
Η πιο γνωστή ιστορία για την ανακάλυψη του καφέ μας μεταφέρει στα υψίπεδα της Αιθιοπίας. Ένας νεαρός βοσκός, ο Καλντί, πρόσεξε ότι οι κατσίκες του γέμιζαν ενέργεια κάθε φορά που μασούσαν τους κόκκινους καρπούς ενός θάμνου. Δοκίμασε κι ο ίδιος, ένιωσε την ίδια ζωντάνια και μοιράστηκε την ανακάλυψή του. Κανείς δεν ξέρει αν ο Καλντί υπήρξε πραγματικά, όμως ο θρύλος δείχνει κάτι αληθινό: η Coffea arabica φύεται αυτοφυώς στα δάση της Αιθιοπίας, και από εκεί ξεκίνησαν όλα.
Από την Υεμένη στα πρώτα καφενεία
Τον 15ο αιώνα ο καφές περνά απέναντι, στην Υεμένη. Εκεί οι μυστικιστές Σούφι τον έπιναν για να μένουν ξύπνιοι στις νυχτερινές τους προσευχές, και εκεί άρχισαν να καβουρδίζουν και να αλέθουν τους κόκκους με τον τρόπο που περίπου γνωρίζουμε σήμερα. Το λιμάνι της Μόκα έγινε το κέντρο του εμπορίου, γι' αυτό το όνομά του συνδέεται ακόμα με τον καφέ.
Πολύ σύντομα το ρόφημα κατέκτησε τη Μέκκα, το Κάιρο και τη Δαμασκό. Γεννήθηκαν τα πρώτα καφενεία, χώροι όπου ο κόσμος μαζευόταν για κουβέντα, μουσική, τάβλι και πολιτική συζήτηση. Τόση κουβέντα, μάλιστα, που οι αρχές συχνά τα έβλεπαν με καχυποψία και προσπάθησαν πολλές φορές, ανεπιτυχώς, να τα κλείσουν.
Η Κωνσταντινούπολη και ο δρόμος προς τη Δύση
Στα μέσα του 16ου αιώνα ο καφές φτάνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου τα καφενεία πολλαπλασιάζονται και ο τρόπος παρασκευής στο μπρίκι, με το καϊμάκι του, γίνεται κομμάτι της καθημερινότητας. Από εδώ προέρχεται και ο καφές που εμείς σήμερα λέμε «ελληνικό».
Μέσα από τα λιμάνια της Βενετίας ο καφές περνά στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα. Στην αρχή αντιμετωπίζεται ως εξωτικό, σχεδόν ύποπτο ποτό, όμως η γεύση του κερδίζει γρήγορα το κοινό. Το 1652 ανοίγει στο Λονδίνο ένα από τα πρώτα καφενεία της πόλης από τον Πασκουά Ροζέ, έναν νεαρό από τη Σμύρνη, και λίγες δεκαετίες αργότερα το Παρίσι αποκτά το θρυλικό Café Procope, στέκι συγγραφέων και φιλοσόφων. Τα ευρωπαϊκά καφενεία έγιναν «πανεπιστήμια της μιας πένας»: με το κόστος ενός φλιτζανιού άκουγες τις ειδήσεις, τις ιδέες και τα κουτσομπολιά της εποχής.
Με την τιμή ενός φλιτζανιού άκουγες τις ειδήσεις, τις ιδέες και τα κουτσομπολιά μιας ολόκληρης πόλης.
Ένας καρπός που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο
Για πολλά χρόνια οι Άραβες κρατούσαν σφιχτά το μονοπώλιο της καλλιέργειας. Οι Ολλανδοί κατάφεραν να το σπάσουν φυτεύοντας καφέα στην Ιάβα, ενώ τον 18ο αιώνα ένα και μόνο δενδρύλλιο, που ένας Γάλλος αξιωματικός μετέφερε με κόπο στη Μαρτινίκα, άνοιξε τον δρόμο για τις φυτείες της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής. Λίγο αργότερα ο καφές ρίζωσε στη Βραζιλία, που σήμερα είναι η μεγαλύτερη παραγωγός καφέ στον κόσμο.
Ο καφές στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ο καφές είναι πολύ περισσότερο από ρόφημα: είναι αφορμή για κουβέντα. Το παραδοσιακό καφενείο της πλατείας υπήρξε για γενιές το κέντρο της ζωής κάθε γειτονιάς. Το 1957, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, γεννήθηκε σχεδόν κατά τύχη ο φραπές, όταν κάποιος χτύπησε στιγμιαίο καφέ με κρύο νερό σε ένα σέικερ. Αργότερα ήρθαν ο freddo espresso και ο freddo cappuccino, που έγιναν το ελληνικό καλοκαίρι σε ποτήρι.
Το δικό μας κεφάλαιο
Στο Coffee Garden συνεχίζουμε αυτή την ιστορία με τον δικό μας τρόπο: επιλεγμένοι κόκκοι, προσεγμένο χαρμάνι και ένας καταπράσινος κήπος στην καρδιά της Κατερίνης, για να απολαμβάνεις τον καφέ σου όπως του αξίζει. Γιατί κάθε φλιτζάνι κουβαλά αιώνες ιστορίας, και το καλύτερο κομμάτι της το γράφουμε μαζί, ένα πρωινό τη φορά.
